„Przez siedem lat was tutaj znosiłam! W moim domu obowiązują moje zasady!”
Oksana odstawiła chochlę na podstawkę i odwróciła się. W drzwiach kuchni stała jej teściowa, Walentyna Jegorowna, ubrana odświętnie. Na kołnierzyku eleganckiej bluzki błyszczała emaliowana broszka w kształcie ważki. Była niedziela, dzień, w którym mieli przyjść goście na obiad. W salonie wszyscy już zajmowali miejsca przy dużym stole.
„Zupa wystygnie, Walentyno Jegorowna”, powiedziała spokojnie Oksana. „Rozlewać?”
„Rozlewaj, rozlewaj! Tylko nie nalewaj znowu po sam brzeg. Mam świąteczny obrus i nie chcę go poplamić!”
Oksana wróciła do kuchenki. Po siedmiu latach znała ten dom na pamięć. Wiedziała dokładnie, jaka ma być zupa dla jej teściowej – taka, żeby nie parzyła w język, ale też nie była zimna jak woda. Nauczyła się wszystkich zasad, przyzwyczajeń i wymagań. Była tylko jedna rzecz, której nigdy nie potrafiła się nauczyć – milczenia, gdy ktoś ją poniżał.
Przy stole siedzieli już: siostra teściowej Ninel z mężem, sąsiadka z dołu oraz syn Walentyny – mąż Oksany, Anatolij.
Anatolij siedział na końcu stołu w nowej koszuli i z wielkim zainteresowaniem studiował etykietę butelki wody mineralnej, jakby właśnie tam zapisano tajemnicę całego wszechświata.
„Tolja, pomożesz mi pokroić chleb?” – poprosiła Oksana z kuchni.
„Niech siedzi”, od razu odpowiedziała teściowa. „Cały tydzień pracował. Ty jesteś młodsza, możesz to zrobić.”
Anatolij z wdzięcznością ponownie spojrzał na butelkę.
Kiedy Oksana kroiła chleb, w myślach robiła rachunki. Taka już była – wszystko musiała dokładnie obliczać. Od pierwszego dnia sama opłacała wszystkie rachunki za mieszkanie. To ona kupowała jedzenie.
To ona zapłaciła za remont dwóch pokoi – sypialni i salonu, w którym teraz siedzieli goście i zachwycali się tapetą. Trzy lata wcześniej odłożyła sto osiemdziesiąt tysięcy rubli, pracując dodatkowo w dwóch miejscach.
Wtedy teściowa powiedziała tylko:
„Przynajmniej do czegoś się przydajesz.”
„Jedzcie, jedzcie!” – zachęcała Walentyna Jegorowna, chodząc wokół stołu. „Ninel, dołożyć ci? To ja wszystko utrzymuję. Sama dźwigam całą rodzinę. Emerytura jest mała, a rodzina duża.”
Oksana postawiła wazę z zupą na stole i usiadła na swoim miejscu – na samym końcu, naprzeciwko Anatolija.
Ninel spróbowała zupy i z aprobatą pokiwała głową.
„Pyszna. Wala, w końcu nauczyłaś się gotować.”
Walentyna pokręciła głową.
„Nie ja. Ona ją ugotowała”, powiedziała, wskazując na Oksanę, jakby mówiła o zepsutym urządzeniu. „Przynajmniej coś robi. A tak to od siedmiu lat żyją na gotowym i nawet nie potrafią podziękować matce.”
Przy stole zapadła cisza.
Sąsiadka ostrożnie sięgnęła po sól.
„Żyją na gotowym…” – powtórzyła cicho Oksana.
„A jak inaczej?” – podniosła głos Walentyna, zwracając się do gości, jakby potrzebowała świadków. „Popatrzcie na nią! Od siedmiu lat ich utrzymuję! Dach nad głową mają dzięki mnie! W moim domu ja ustalam zasady! A ona jeszcze śmie patrzeć mi prosto w oczy!”
Anatolij oderwał wzrok od butelki dokładnie na sekundę. Gospodarz domu, który przez cały obiad udawał, że go nie ma, teraz zaczął udawać, że jest zajęty tylko jedzeniem zupy.
„Mamo, nie przy stole…” – mruknął, patrząc w talerz.
„A dlaczego nie przy stole? Prawdę można powiedzieć wszędzie!” – odpowiedziała teściowa. Broszka w kształcie ważki drżała na jej piersi.
„Oksano, zapamiętaj: mój dom, moje zasady. Nie podoba ci się? Droga wolna! Tylko dokąd pójdziesz? Nie macie nic – ani domu, ani majątku. A przez siedem lat małżeństwa nawet dzieci nie macie. Tylko praca i ciągle praca!”
Oksana spokojnie odłożyła łyżkę obok talerza.
„Dzieci…” – powiedziała cicho.
„Tak, dzieci!” – triumfowała Walentyna. „Niedługo skończysz czterdzieści sześć lat, a nadal nic. Inne kobiety w twoim wieku już zajmują się wnukami, a ty…”
Oksana spojrzała na nią spokojnie. Następnie odsunęła krzesło, wstała i wyszła do przedpokoju.
Goście wymienili zaskoczone spojrzenia.
Walentyna rozejrzała się po stole z poczuciem zwycięstwa – jakby właśnie udowodniła, że Oksana uciekła, bo nie miała nic do powiedzenia.
Jednak po minucie Oksana wróciła.
W rękach trzymała cienką teczkę z dokumentami.
Położyła ją na stole obok wazy z zupą, otworzyła powoli i spojrzała na wszystkich obecnych.
— Co to jeszcze jest? — zapytała podejrzliwie Walentyna Jegorowna.
„Zgoda na kredyt hipoteczny“, powiedziała spokojnie Oksana. „Dwupokojowe mieszkanie w nowym budynku przy ulicy Ternowskiego. Wkład własny wpłaciliśmy w zeszłym tygodniu. Za miesiąc dostaniemy klucze.“
W pokoju zapadła cisza. Ninel powoli odłożyła widelec i przesunęła go na brzeg talerza.
„Wyprowadzamy się pierwszego dnia miesiąca“, kontynuowała Oksana tym samym spokojnym, codziennym tonem, którym chwilę wcześniej poprosiła tylko o pokrojenie chleba. „A od pierwszego dnia miesiąca będzie pani sama opłacać rachunki, Walentyno Jegorowna. Pani mieszkanie — pani rachunki.“
„Ale ja… jak to…“, wyjąkała teściowa. „Osiem tysięcy rubli?! Co miesiąc?!“
„W zeszłym miesiącu było osiem tysięcy dwieście. Podnieśli opłaty za ogrzewanie“, odpowiedziała Oksana i wyjęła z teczki starannie ułożony stos rachunków. „Tutaj są wszystkie rachunki z ostatnich siedmiu lat. Wszystkie zostały opłacone. Proszę spojrzeć na nazwisko płatnika. Wszędzie jest to samo. Pani nazwiska nie ma ani na jednym dokumencie.“
Położyła rachunki na teczce.
Walentyna Jegorowna wyciągnęła rękę — nie w stronę dokumentów, ale oparcia krzesła. Chwyciła je i powoli usiadła z powrotem, choć jeszcze przed chwilą podnosiła się, żeby zaprowadzić porządek przy swoim stole.
„Zrobiłaś to specjalnie! Przy wszystkich!“, wydusiła w końcu.
„Nie“, odpowiedziała Oksana. „To pani zaczęła przy wszystkich. Ja tylko kontynuowałam.“
Sąsiadka z dołu nagle zaczęła się spieszyć.
„Oj, Walentyno, muszę już iść. Mam coś na kuchence… Dziękuję za obiad.“
Ninel również wstała i poprawiła sweter.
„Chodźmy i my, Gena.“
Jej mąż, cichy Gena, który przez cały obiad spokojnie jadł kiszone ogórki i nie wtrącał się do rozmowy, tylko skinął głową. Przy drzwiach odwrócił się jeszcze do teściowej i powiedział cicho, zapinając kurtkę:
„A rachunków naprawdę nie płaciłaś ty, Walu. Pamiętam. Sama się przecież chwaliłaś, że robi to twoja synowa.“
I wyszedł.
Tolik siedział na krześle, ściskając butelkę wody mineralnej. Jego status „online“ tego dnia ani razu się nie pojawił.
„Ty wiedziałeś“, powiedziała do niego Oksana.
To nie było pytanie.
„Oksana, ja… przecież to moja mama…“, przełknął ślinę Tolik. „Myślałem, że wszystko samo się jakoś rozwiąże.“
„Rozwiązało się“, powiedziała Oksana. „Za miesiąc.“
Zabrała teczkę ze stołu. Teściowa nadal siedziała na krześle i patrzyła na stygnącą wazę z zupą. Tego dnia nie powiedziała już ani słowa o tym, że „utrzymuje rodzinę swojego syna“.
Ostatni miesiąc wspólnego mieszkania minął dziwnie spokojnie.
Drugiego dnia Walentyna Jegorowna spróbowała innej metody. Zajrzała do pokoju, w którym Oksana pakowała książki, i zaczęła narzekać:
„Oksanochka, córeczko, dlaczego tak nagle chcecie odejść? Przecież ja mam chore serce! Zostanę sama, stara i schorowana! Kto poda mi szklankę wody?!“
„Może pani załatwić sobie opiekę społeczną“, odpowiedziała Oksana, nie odrywając wzroku od pudełka. „Albo Tolik może panią odwiedzać. Przecież to pani ukochany syn.“
Ton teściowej natychmiast się zmienił.
„Tolik! Słyszysz, jak ona mówi o twoim synu?! Wpuściłam żmiję do domu! A remont?! Kto kładł tapety? Ty? Myślisz, że zabierzesz je ze sobą do nowego mieszkania?!“
„Tapety zostają“, powiedziała Oksana. „Proszę korzystać. Za darmo.“
Walentyna Jegorowna zatrzasnęła drzwi tak mocno, że szklanki w kredensie zadźwięczały.
Tydzień później, tuż przed przeprowadzką, Oksana przypadkiem usłyszała, jak teściowa rozmawia przez telefon z koleżanką w kuchni. Telefon był włączony na głośnik, bo Walentyna twierdziła, że słabo słyszy, a ręce miała zajęte wyrabianiem ciasta.
Słodkim, pełnym żalu głosem mówiła:
„Sama wszystko ciągnęłam, Lusia! Rachunki, jedzenie, wszystko! A teraz ci niewdzięcznicy wyprowadzają się i zostawiają mnie samą! To ja zrobiłam im remont, to ja przykleiłam fińskie tapety!“
Oksana weszła do kuchni, wzięła swoją filiżankę z parapetu i spojrzała na teściową. Walentyna zamilkła w połowie zdania, ale nie zakończyła rozmowy.
„Fińskie tapety kosztowały dwieście osiemdziesiąt rubli za rolkę“, powiedziała Oksana spokojnie, ale wystarczająco głośno, żeby było słychać przez telefon. „Kupiłam je ja. Sama je przykleiłam. Jeśli trzeba, mogę znaleźć paragon.“
I wyszła.
Wyprowadzili się pierwszego dnia miesiąca, dokładnie tak, jak obiecała Oksana.
Tolik był cały czas nerwowy: raz nosił pudła do samochodu, potem siadał na nich i wzdychał, a później dzwonił do matki i mówił: „Trzymaj się, mamo.“
Oksana sama przenosiła swoje rzeczy.
Nowe dwupokojowe mieszkanie zostało oddane na czas. Dwa tygodnie po przeprowadzce zadzwoniła dawna sąsiadka z dołu — ta sama, która wyszła wcześniej z obiadu. Oksana podała jej kiedyś przepis i podczas rozmowy zeszły na temat starego mieszkania.
„Twoja Walentyna jest zupełnie załamana“, powiedziała sąsiadka ściszonym głosem. „Dostała pierwszy rachunek i przybiegła do mnie z kartką w ręku: ‘Co to jest? Naprawdę tyle to kosztuje? Co miesiąc?!’ Powiedziałam jej tylko: ‘A czego się spodziewałaś, Walu?’ Potem usiadła na ławce przed wejściem i siedziała tam pół godziny.“
Tolik zadzwonił dwa razy.
Za pierwszym razem narzekał, że matka zmusza go teraz do opłacania jej rachunków i że „samej jest jej bardzo ciężko“.
Za drugim razem ostrożnie zapytał:
„A co z obiadem? O której będzie?“
„Ja jem wtedy, kiedy mam ochotę“, odpowiedziała Oksana i rozłączyła się.
Jak przekazała ta sama sąsiadka, Gena przy każdym rodzinnym spotkaniu przypomina teraz historię z rachunkami. Od tamtej pory Walentyna Jegorowna nie odważyła się już mówić, że „utrzymuje rodzinę swojego syna“.
W nowym przedpokoju Oksana wyjęła z torby wkrętarkę. Przyłożyła haczyk do ściany — dokładnie na wysokości wygodnej dla niej, a nie dla byłej teściowej — i wkręciła pierwszą śrubę.
Po raz pierwszy od wielu lat to miejsce naprawdę było jej własnym domem.
